จากรายงานผลการสุ่มตรวจวิเคราะห์ทางจุลชีววิทยาในตัวอย่างเห็ดเข็มทองดิบโดยสถาบันอาหาร (National Food Institute: NFI) ซึ่งตรวจพบอุบัติการณ์การปนเปื้อนของเชื้อ Listeria monocytogenes สูงถึง 100% นั้น ถือเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่สะท้อนถึงความท้าทายในการจัดการความปลอดภัยทางอาหาร (Food Safety Management) ในปัจจุบัน ประเด็นดังกล่าวไม่เพียงแต่สร้างความตระหนักรู้ให้แก่ผู้บริโภคในวงกว้างเท่านั้น หากแต่ยังเป็นสัญญาณเตือนทางวิทยาศาสตร์ที่บุคลากรในส่วนงานประกันคุณภาพ (Quality Assurance: QA) ควบคุมคุณภาพ (Quality Control: QC) และวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์ (Research & Development: RD) ในอุตสาหกรรมอาหาร จำเป็นต้องนำมาทบทวนเพื่อยกระดับมาตรการ การควบคุมเชิงรุกภายในสถานประกอบการอย่างเร่งด่วน
Listeria monocytogenes เป็นเชื้อแบคทีเรียแกรมบวก รูปแท่ง ไม่สร้างสปอร์ ซึ่งจัดเป็นเชื้อก่อโรคในระบบทางเดินอาหารที่รุนแรง (Foodborne Pathogen) ก่อให้เกิดโรคติดเชื้อลิสเทอริโอซิส (Listeriosis) ขีดความสามารถที่ทำให้เชื้อชนิดนี้มีความจำเพาะและควบคุมได้ยากในอุตสาหกรรมอาหาร คือความสามารถในการเจริญเติบโตและเพิ่มจำนวนได้ในสภาวะอุณหภูมิต่ำ (Psychrotrophic Microorganism) แม้ในอุณหภูมิห้องเย็นระดับ 2.5 องศาเซลเซียส นอกจากนี้ เชื้อยังมีคุณสมบัติในการสร้างสารพอลิเมอร์ภายนอกเซลล์เพื่อโอบล้อมกลุ่มเซลล์แบคทีเรีย ก่อเกิดเป็น “ฟิล์มชีวภาพ” (Biofilm) ยึดเกาะบนพื้นผิวสัมผัสอาหาร (Food Contact Surfaces) เช่น สแตนเลส สายพานลำเลียง หรือระบบท่อระบายน้ำ ส่งผลให้เชื้อมีความทนทานต่อสารทำความสะอาดและสารฆ่าเชื้อ (Sanitizers) ทั่วไปสูงขึ้นอย่างมาก
ในบริบทของโรงงานอุตสาหกรรมอาหาร โดยเฉพาะกลุ่มผลิตภัณฑ์อาหารพร้อมบริโภค (Ready-to-Eat: RTE) ความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดคือ การปนเปื้อนข้าม (Cross-Contamination) จากวัตถุดิบต้นน้ำที่มีอัตราการปนเปื้อนสูงเข้ามาสู่พื้นที่ผลิตสะอาด (High-Risk Area) หากระบบการแบ่งแยกเขตพื้นที่ (Zoning) หรือกระบวนการสุขาภิบาล (Sanitation Standard Operating Procedures: SSOPs) ขาดประสิทธิภาพ เชื้ออาจสะสมกลายเป็นเชื้อประจำถิ่น (Persistent Strain) ภายในโรงงาน ซึ่งนำไปสู่การปนเปื้อนในผลิตภัณฑ์ขั้นสุดท้าย และก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรง ทั้งการเรียกคืนสินค้า (Product Recall) การสูญเสียความเชื่อมั่นในตราสินค้า และมิติทางกฎหมาย
การตั้งรับเชิงรุกและการควบคุมทางจุลชีววิทยาที่มีประสิทธิภาพ จำเป็นต้องอาศัยเทคโนโลยีการตรวจวิเคราะห์ที่ให้ผลลัพธ์ที่แม่นยำ รวดเร็ว และสามารถตรวจติดตามระบบสิ่งแวดล้อมในกระบวนการผลิต (Environmental Monitoring Program: EMP) ได้อย่างเป็นระบบ Neogen® Listeria Solutions จึงถูกออกแบบขึ้นบนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายนี้และสนับสนุนการทำงานของนักวิทยาศาสตร์ในห้องปฏิบัติการอย่างมีประสิทธิภาพ:
1. การตรวจวินิจฉัยระดับโมเลกุลด้วยนวัตกรรม Neogen® Molecular Detection Assay 2 – Listeria และ Neogen® Molecular Detection Assay 2 – Listeria monocytogenes
พัฒนาขึ้นโดยใช้เทคโนโลยี LAMP (Loop-mediated Isothermal Amplification) ร่วมกับกลไกการตรวจวัดการเรืองแสงทางชีวภาพ (Bioluminescence) ให้ความจำเพาะและความแม่นยำสูงระดับดีเอ็นเอเช่นเดียวกับวิธี Real-time PCR แต่เหนือกว่าด้วยกระบวนการที่ลดการรบกวนจากตัวอย่าง (Matrix Interference) และรายงานผลคัดกรองเชื้อ Listeria spp. และ Listeria monocytogenes ที่แม่นยำได้ภายในวันเดียวหลังจากขั้นตอนเพิ่มจำนวนเชื้อ ส่งผลให้กระบวนการตรวจปล่อยผลิตภัณฑ์ (Positive Release) ทำได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยสูงสุด โดยระบบนี้ยังเป็นวิธีหลักที่หน่วยงาน USDA FSIS เลือกใช้ในอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์และไข่
2. การเฝ้าระวังขั้นสูงไร้ข้อจำกัดเวลาด้วย Neogen® Molecular Detection Assay - Listeria Right Now™
เป็นการผสานประสิทธิภาพระดับโมเลกุลของระบบ MDS เข้ากับกระบวนการคัดกรองสุขอนามัยสิ่งแวดล้อมโดยไม่ต้องผ่านขั้นตอนการบ่มเพิ่มขยายจำนวนเชื้อ (Enrichment-free) สามารถเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมโดยการสว็อบและตรวจหาเป้าหมาย RNA ของเชื้อ Listeria บนพื้นผิวได้โดยตรง ทราบผลเชิงคุณภาพที่แม่นยำภายในเวลา 45 นาที ช่วยให้ทีม QA สามารถระบุจุดบกพร่อง ทำความสะอาดซ้ำ และตรวจซ้ำได้จบภายในกะทำงานเดียว ลดการมีอยู่และเจริญเติบโตของเชื้อ Listeria ซึ่งจะสามารถสกัดกั้นการก่อตัวของ Biofilm ได้อย่างทันท่วงที
3. การเฝ้าระวังเชื้อ Listeria เชิงปริมาณด้วย Petrifilm® Environmental Listeria Plates
สำหรับพื้นที่การตรวจสอบสิ่งแวดล้อมโดยรอบ (Environmental Swabbing) แผ่นอาหารเลี้ยงเชื้อสำเร็จรูป Petrifilm EL ถือเป็นนวัตกรรมที่ออกแบบมาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้กับงานประจำของ Lab ด้วยการรวมขั้นตอนการเตรียมอาหารเลี้ยงเชื้อแบบดั้งเดิมที่ยุ่งยากให้เหลือเพียงแผ่นฟิล์มพร้อมใช้งาน สามารถตรวจคัดกรองและแยกแยะโคโลนีของเชื้อ Listeria ในสิ่งแวดล้อมได้อย่างชัดเจนและง่ายดาย ลดข้อผิดพลาดในการแปลผล ช่วยประหยัดพื้นที่จัดเก็บ บ่มเชื้อ และลดต้นทุนบริหารจัดการ Lab ในภาพรวมได้อย่างมีนัยสำคัญ
4. ทางเลือกประสิทธิภาพสูงด้วยวิธี One Broth One Plate (OBOP)
อาหารเลี้ยงเชื้อพิเศษที่ผ่านการรับรองมาตรฐานสากล ช่วยลดขั้นตอนยุ่งยากทางชีววิทยาและลดปริมาณขยะจากการเพาะเลี้ยงเชื้อแบบวิธีดั้งเดิม แต่ยังคงรักษาความไว (Sensitivity) ในการคัดแยกสายพันธุ์กลุ่มเสี่ยงเพื่อสนับสนุนความถูกต้องตามข้อกำหนดทางกฎหมายได้อย่างดีเยี่ยม
สรุปได้ว่า อุบัติการณ์การปนเปื้อนของเชื้อ Listeria monocytogenes ในวัตถุดิบ เป็นเครื่องตอกย้ำว่ามาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารจำเป็นต้องได้รับการทบทวนและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง การผสานองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับนวัตกรรมการตรวจวิเคราะห์ที่รวดเร็วและแม่นยำจาก Neogen จะเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนระบบการจัดการความปลอดภัยอาหารขององค์กร ท่านจึงสามารถสร้างความเชื่อมั่นสูงสุดในด้านคุณภาพ และร่วมปกป้องสุขภาพอนามัยของผู้บริโภคได้อย่างยั่งยืน
ที่มา: สถาบันอาหาร | National Food Institute | สุ่มตรวจเห็ดเข็มทองดิบใน กทม. พบลิสทีเรีย 5 ตัวอย่าง ย้ำปรุงสุกฆ่าเชื้อได้ |ข้อมูลผลิตภัณฑ์จาก neogen.com
ผู้เขียน: Anatta Pasuk
ตำแหน่ง: Channel Strategy Specialist
Neogen Asia (Thailand) Co., Ltd.
Contact : Phone +66 2 507 1919 or Email : apasuk@neogen.com
บทความที่น่าสนใจอื่นๆ
ทำความรู้จักกับ Motic Panthera C2 Series กล้องจุลทรรศน์ระบบออปติกคุณภาพสูง
ทำความรู้จัก ELTRA ELEMENTRAC CN-r เครื่องวิเคราะห์ปริมาณคาร์บอน ไนโตรเจน และโปรตีน (Carbon / Nitrogen / Protein Analyzer)
“เลี้ยงเชื้อไม่ได้ ข้อมูลเพี้ยน งานวิจัยสะดุด” Pain point ที่นักวิจัย Gut Microbiome เจอกันจริง
เพิ่มความแม่นยำและความสม่ำเสมอในการตรวจ Campylobacter spp. ด้วย Microaerophilic Chamber
Physoxia Chamber: ยกระดับการเพาะเลี้ยงเซลล์มะเร็ง
การศึกษาจุลชีพในลำไส้มนุษย์แบบแยกเชื้อเพื่อการพัฒนาการแพทย์และผลิตภัณฑ์สุขภาพ
จากการจำแนกสายพันธุ์แบคทีเรียสู่การพัฒนาฐานข้อมูลและศึกษาความสัมพันธ์ของสุขภาพ เจาะลึกโลกจุลินทรีย์ด้วย PacBio full-length 16S rRNA sequencing
ยกระดับการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์ทึบแสงด้วย LUMiReader X-Ray จากเยอรมัน
การศึกษาพื้นผิวแบบ 3 มิติ ด้วยกล้องจุลทรรศน์แรงอะตอม (Atomic Force Microscopy: AFM)
ทำความรู้จัก ISO 24914:2026 มาตรฐานสากลและการประยุกต์ใช้วิธี LAMP
เกณฑ์ Listeria Monocytogenes ของสหภาพยุโรปเปลี่ยนไป: ผู้ผลิตอาหารพร้อมรับมือหรือยัง?
